Eguraldi ederrak makina bat unibertsitateko ikasle zuzendu zituen Bilboko Sarriko auzoko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatera eguzkiak burua ezkutatzen zuen garaian.

Aretoko ateak zabaldu orduko bete zen iluntasuna bihotza ilusioz beteta zuten katamalotarrez. Nahiko giro algaratsua zegoen Alex Arregi, Aintzina Lekue, Gorka Mugarza, Gorka Urbizu, Itsaso Etxebeste, Nerea Urbizu eta Gotzon Barandiaran azaldu ziren artean; hauek azaltzean isiltasuna zen nagusi. Hor zeuden katamaloak ikusleen aurrean biluzik beren instrumentuak babesle bakar zituztelarik.

Kantuen letra sakonak gai ezberdinei buruz pentsarazi zuen istant batzuetan bakarrik izan bazen ere. Gai horiek orotarikoak izan ziren, emakumeen kontrako indarkeriaren ingurukoak, katamaloen ingurukoak, zorionaren ingurukoak eta abar. Areto ilunak berriz ere bere betiko argitasuna hartu zuenean, ikusle guztiek aurpegian zuten irribarreak argitu zuela iruditu zitzaidan momentu batean.

Irteeran katamalo zale bat baina gehiago izan zen bihotz bakartien klubeko diskoa erosi zutenak eta orain, momentu honetan agian, beraiekin gozatzen ari direnak. Berriz ere, beste askotan, aurkezle mutuak emanaldia hasiko dela iragarri dezala eta mikrofonoak ez dezala inoiz gehiago agindu gehiago geure bizitza malapartatu honetan.

Arratsaldeko 19:30ak inguru ziren eta hitzartuta zegoen bezala, denbora gehiagorik galdu gabe, ekin zion ekitaldiak. Aretoa lepo beteta zegoen ordurako eta argiak itzali bezain pronto hasi ziren gitar hotsak entzuten.

Horri kaja batu zitzaion, baxua ondoren, akordeoiak jarraitu zion eta biolinarekin batera lehen abestia entzun zitekeen aretoan barrena. Talde bizkaitarra abian zen jada. Katamaloak hasiera eman zion eta nahikoa ondo koordinatuak zeuden planta eman zuten musikariek ilunpetan.

Lehenengo txalo-sortek ez zuten gehiegi itxaron eta kanta bukatu bezain lasten entzun ziren. Jendea motibatzen hasia zen bigarren abestiarekin, aretoko berotasunarekin batera. Musikak jarraitzen zuen. Berri Txarrak taldeko Gorkaren abesteko ordua zen, baina sarrera debalde zela-eta, pertsona gehiago sartu ziren gelara.

Hala ere, ez zegoen guztientzako adina leku, eta, ahal zuten moduan, sartu-berriak aretoan zehar barreiatu ziren, olerkiz eta musikaz osatutako abesti horiek entzuteko. Txalo zaparradak areagotzen joan ziren emanaldian zehar.

Batzuk, txaloen bidez, erritmoa markatzera ere ausartu ziren. Horrez gain, Bihotz Bakartien Klubekoek ikuslea emanaldian aktiboki parte-hartzera gonbidatu zuten euren abestietako batean. Umoretsu zeudela ziruditen Katamalo taldekoek.

Hausnarketara gonbidatzen zuten kantak entzun zitezkeen gelan zehar. Hala ere, hark ez zuen luzaroko pinta. Musikariek erretiratzeko itxura egin zuten, ohi duten moduan. Dena den, ikus-entzuleek “beste bat” oihukatzen zuten txalo eta txistuen artean, eta, beraz, beraien errepertorio guztia abestera animatu eta ohol gainera igo ziren berriz.

Azken kanta iritsi zen eta “gero arte” baterako erritmo ezin hobea zuen doinua jotzen hasi ziren. Mexikoko musika tipiko horietako bat zirudien melodia hark, alaia benetan! Aurreko abestietan lortutako melankolismoa uxatzeko eta festa giroari ongi etorria emateko erritmo bikaina benetan.

Nahiz eta abestiaren esanahia ondo ulertu ez. Hori bukatuta esku-zarta izugarria etorri zen. Katamaloak aurkeztu egin ziren, eta zarata artean eta irribarre bat ezpainetan zutelarik, agur esan zuten. Nabaria zen, bai, unibertsitarioek emanaldian zehar jarritako atentzio eta gogoa eskertu zutela.

Behin kanpoan, melankolia alde batera utziz, ikasleak alai zeuden. Lehendik ezagutzen zutenek geroz eta hobeak zirela zioten bitartean, estreinakoz talde hau entzuten zutenek oso inpresio ona eraman zuten etxera.

Hala ere, inpresioa ez zen etxera eraman zuten gauza bakarra izan, zeren eta Katamalo liburua saltzen ari zenak ere bere negozioa egin zuen.

Arratsaldeko 19.30ean Katamalo musika taldeak 200 gazte inguru bildu zituen Ekonomi eta Enpres Zientzien Fakultatean bere azken lana aurkezteko: Bihotz Bakartien Kluba. Kanpaien hotsa, eszenatoki erdialdean jarri zuten erloju baten TIK-TAK hotsak estali zuen. Hura zen lehen kantuaren hasiera, emanaldi atsegina izango zenaren hastapena.

Aretoan eserleku guztiek euren jabea zuten eta inguruan lekurik gabe geraturiko jendea zutik zegoen; guztiak eszenatokira begira. Argiak itzali eta TIK-TAK hots hura Gotzon Barandiaranen ahotsaren melodiak osatu zuen, poesia eder batekin. Metaforen bidez beren burua aurkeztu zuten apurka-apurka “...hurbiltzen da lehen katamaloa, buru makur bada ere...” eta jende guztiak adi jarraitu zituen hitzak.

Katamalo hitzak “maskara” esan nahi du eta beraien azalpenaren arabera, eszenatokian beren katamaloak kendu nahi zituzten, diren bezala azaltzeko. Muika tresna ezberdinek musika osatu zuten: Nerea Urbizu pianoan, ahotsean eta kajoian, Aintzina Lekue biolinean, Gorka Urbizu gitarran eta ahotsean, Gorka Mugarza soinuan, Itsaso Etxebeste bajuan eta Alex Arregi azkenik gitarra eta ahotsean.

Lehen txalo sortak ez zuen gehiegi itxaron, “Ez dezala mikrofonoak agindu” kantua amaitu bezain laster entzun baitzen. Musikaz josiriko poesiak irribarre zabala sortarazten zuen ikuslegoan eta asko ziren Gorka Urbizu kantatzen laguntzen zutenak. Neskak eta mutilak, hitzontziak eta ixilak, batez ere gazteak baina baita helduak ere.

Sarrera dohainekoa zenez, giro ezberdinak leku berdin batean elkartu ziren, poesiaren bidez sentimenduak azaleratzeko. Sarrionandiaren lan ugari hartzen dituzte eta musikarekin moldatuta “Gurarika” bezalako kantuak sortu dituzte. Baina beraiek sorturiko testuak eta poesiak ere entzun ahal izan ziren. Argi gutxi eta isiltasunak, ordu eta erdi inguru lasaitasunez gozatzeko aukera eman zuten. Katamalo taldea, ekimen berri bat sortzeko helburuarekin sortu zen Larrabetzu auzoan.

Musika hutsa eskaini beharrean, jendea pentsakor geratzea lortu nahi zuten. Poesiari musika erantsiz, erritmoa bihotzera iristea nahi zuten. Baita lortu ere. Tolosa, Deustu... gune ezberdinetakoak dira taldea osatzen dutenak. Gorka Urbizu Berri Txarrakeko abeslari izateagatik ezaguna denaren ahotsak, kilima bereziak sortarazten ditu barnean.

Bere arreba Nerea Urbizuk ere, ahotsaren tinbre antzekoa duela erakutsi zuen. Azkar igaro zen denbora eta gizartea arduratzen duten gai ezberdinak landu zituzten: genero biolentzia, injustiziak, lan istripuak.. Euskal preso lekeitiar bati ere eskaini zioten “Min hau” kantua eta ohikoa baino txalo ozenagoak entzun ziren, emozioaren seinale.

Preso honek idatzi baitzuen kantuaren letra. Kontzertua amaitzean, jendeartean iritzi onak entzun ziren. Eguna amaitzeko modu berezia izan zen.

Katamalo taldeak doinu erakargarri eta lasaiez bete dute asteazken arratsaldea

Zazpiak aldera hasi zen betetzen Sarrikoko Unibertsitateko Aula Magnaren kanpoaldea, kontzertua hasteko zain zeuden unibertsitarioez gehienbat. Ordu erdi geroago, eszenatokia ilundu eta Bihotz Bakartien Kluba agertu zen txalo artean.

Talde hau Alex Arregi, Gotzon Barandiaran, Itxaso Etxebeste, Aintzina Lekue, Gorka Mugarza, Gorka Urbizu eta Nerea Urbizuk osatzen dute, eta Barandiaranen poemei musika eman diete, Arrakalak ikuskizunarekin egin zuten bezala.

Nabaria izan zen Gorka Urbizuren presentzia, Berri Txarrak taldeko abeslaria izanda txalorik gehienak hark abestutako kantetan entzun baitziren; gainerakoak Alex Arregi kitarrak, Nerea Urbizuk (teklatua eta kajoia) eta Barandiaranek berak abestu zituzten, tematika handia jorratzen zituztenak: gai sozialak, gizakien arteko harremana, biolentzia generoa…

Izan ere, Katamalo izenak bizkaieraz ‘maskara’ esan nahi du, eta kontzeptu hau izan da poemetan uztartzen dena, faltsukeriaren eta gezurraren presentzia, eta hauek ezagutzera eramatearen beldurra. Askotan kantak ikusleriaren txaloek lagunduta abestu zituzten, hauen inplikazioaren eta gozamenaren seinale; momentu berezia izan zen Min Hau kanta, Peru Aranburuk idatzitako eta Berri Txarrak taldeak 18/98 Auzolanean diskarako abestutako kanta alegia.

Amaiera atsedenaldi baten ostean, ‘katamaloak’ eszenatokira itzuli eta kanta pare bat abestu zituztenean etorri zen, metronomoaren hotsak isilunea sortu zuen arte; amets batean bezala, Aula Magna husten hasi zen, gehiago entzuteko gogoarekin gelditu zirenak kanpora atera zirenean.

Sarrikoko Ekonomi eta Enpresa Zientzien Fakultatean guztia zegoen prest. Katamalo taldea eszenatokira irten bezain pronto hasi ziren txaloak. Arratsaldeko zazpi eta erdiak besterik ez ziren arren giroa paregabea zen jada. Kontzertua izango zenaren aurrekaria.

Argiak itzali ziren eta gora arte betetako areto hartan lehen abestiaren lehen notak entzun ziren. Zortzi instrumentu eta ahots ikaragarria harmonia perfektuan.

Larrabetzun sortutako musika-taldea da. Musika-taldea baino, proiektu bat dela esan dezakegu beraz, jada sortuta dauden letrekin lan egiten baitute, baina halere kantu propioak ere badituzte. Honezgain, Katamalo taldearen xede garrantzitsuena kontzertuak ematea den aldetik, diskoak saltzeko asmo berezia ez dutela esan dezakegu.

Gotzon Barandiaranek orduan, zazpi eta erdiak pasatuta, mikrofonoa piztu eta ahots paregabez “Ez dezala mikrofonoak agindu” poemari hasiera eman zion. Minimalismoz beteriko poemek, musikaren laguntzaz intentsitate eta indar berezia lortzen zuten. Publikoak bitartean, isiltasunean zirauen, eszenatokiari so, bilatzera joan zena aurkituko balu lez.

Tartean, kanta bat bukatu eta beste bat hasi baino lehen, Barandiaranen hitzek tristura eta poza sentiarazten zuten aldi berean. Lan-istripu edota genero indarkeriaren bezalako gai finak tratatu ziren, ikuspuntu berezi bat eskainiz, poesiaz estalirik.

Honen kontura, Irala kalean duela gutxi hildako Endurance gazte nigeriarra aipatu zuten, berriz ere oso era poetikoan, publikoaren barnean sentimendu desberdinak sentiaraziz. Zazpi kantuko diskoak, zuzenean gehiagorako ematen zuela zirudien.

Tartean tartean Berri Txarrak taldeko kide den Gorka Urbizuk talde horretako kanturen bat abestuz eta esandako Barandiaranen hitzak tartekatuz, kontzertu luze bezain atsegina ematea lortu zuten Katamalo taldeko kideek.

Neska mutil asko zeuden Sarrikoko EHUren canpus barruan arratseko zazpi t’erdietan aula magnako ateak noiz irekiko zain. Bihotz Bakartien Klubeko partaideak ere prest zeuden Katamalo proiektua taularatzeko. Ateak ireki bezain laster, aretoko aulki guztiak ikaslez bete ziren; asko Gorka Urbizu abeslariak abesten zuelako soilik gerturatu ziren, beste batzuk,ordea, Katamalo proiektuko olerki eta kantuez gozatzeko.

Argiak itzali eta taldeko 7 partaideekin batera metronomo bat zegoen, aurkezpeneko doinuari ukitu berezi bat emanez, sarritan musikarien etsaia den tresna lagun bihurtuz. “Katamaloak astiro hurreratu dira” hasi zen Gotzon Barandiaran olerkariaren ahotsa. Momentu hartatik aurrera, ikusleak mundu goxo eta intimo batean barneratu ziren, kantuz kantu gero eta gehiago gozatuz.

Jarraian etorri ziren “Ostondu sakon poza” bezalako kantuak eta baita Alex Arregik ahotsa jartzen dion “Zerbait garrantzitsua” kantua ere. Ikusleak adi-adi eta lasai zeuden, kantu ezagunenak jotzen hasi ziren arte. “Etzi datorren egunaren ostean etorriko naiz esan zenidan” dio “Gurarika” kantuaren estribiloak eta momentu hartatik aurrera ikusleen ahots lotsatiak entzun ziren etengabe.

Kantuen tartean, Gotzon Barandiaranek bere eserlekuko lanparatxo gorria piztuz olerkiak errezitatu zituen: Sarrionaindiak idatzitako “Ariane”, Endurance izeneko emakume baten heriotzaren ingurukoa beste bat, presoei buruzkoa… betiere, bere ahots goxoaz ikuslea maiteminduz. Aintzina Lekue bere bibolinarekin kantu baten sarrera jotzen hasi zenean bizitu zen momenturik bereziena.

Ikuslegoa bere eserlekutik emozioz betetzen hasi zen, ongi baitzekien “Iruntzi dana” kantua zetorrela, taldearen lehen singlea. Hain arrakastatsua izan den kantuaren unean ezin jendea kantatu gabe egon, eta Gorka Urbizuren ahotsaren azpitik neska ahots koroak entzun ziren. Honela agur esan zuten, nahiz eta denek espero beste bat oihukatu ondorengo kantu parea.

Eta halaxe izan zen. Gotzon agertu eta olerki bat irakurri ondoren, Gorka eta Itxaso Etxebeste baxujolea taularatu ziren Berri Txarrak taldeak 18/98ren aldeko CDrako konposatu zuen “Min hau” kantuaren bertsio akustikoa jotzera. Hau ere emozioz beteriko unea izan zen.

Azkenik, taldekide guztiak igo ziren, Gotzon, Gorka, Alex, Itxaso, Aintzina, Gorka Mugarza akordeoijolea eta Nerea Urbizu teklatu, ahots eta kaxa-jolea, eta Maialen Lujanbio bertsolariak idatziriko kopla batzuekin eginiko mexikar doinua zuen kantua kantatu zuten; aurreko kantu guztiek sorturiko egoera lasai eta ametsezko horretatik esnatzeko ezinhobea, erritmoz betea, dantzagarria… kontzertua bukatzeko kantu aparta.

Bukatzeko, metronomoaren laguntzaz,berirro ere, Gotzonek amaierako testua irakurri zuen, bertan argi utziz, beraiek ezagutu nahiz izanez gero, zein diren jakin nahi izanez gero, ez ditugula jainko, izar.. bezala ikusi behar; gu bezalako pertsonak bezala ikusi behar ditugula, soilik orduan jakingo baitugu zein diren. Katamalo proiektu oso interesgarria da, ez galdu euren olerki eta kantuez gozatzeko aukera!